Autokary pracują w innych warunkach niż transport towarowy. Nowe przepisy to zauważają, ale kontrole drogowe nadal potrafią być bardzo trudne dla kierowców i przewoźników.
Autokary w końcu doczekały się przepisów, które lepiej uwzględniają realia okazjonalnego przewozu osób. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2024/1258 z 24 kwietnia 2024 roku zmieniło Rozporządzenie WE 561/2006 w zakresie minimalnych przerw oraz dziennych i tygodniowych okresów odpoczynku w okazjonalnym przewozie osób. Nowe przepisy zaczęły obowiązywać 22 maja 2024 roku.
To bardzo ważna zmiana dla przewoźników autokarowych. Przewóz wycieczki, grupy turystycznej, pielgrzymki, drużyny sportowej, dzieci, pracowników albo gości hotelowych wygląda inaczej niż typowy transport towarowy. Kierowca autokaru nie pracuje tylko według załadunku i rozładunku. Musi uwzględniać program dnia, postoje grupy, czas zwiedzania, hotele, granice, parkingi, warunki drogowe oraz bezpieczeństwo pasażerów.
Nowe odstępstwa są więc potrzebne. Problem w tym, że sama zmiana prawa nie rozwiązuje wszystkiego. Na drodze nadal zostają kontrole, mandaty, tachografy, wydruki, dane z urządzeń, dokumentacja przewozu, sygnał GNSS i interpretacje organów kontrolnych.
A gdy pojawia się problem, bardzo często kończy się on w warsztacie tachografów.
Co zmieniło Rozporządzenie UE 2024/1258
Rozporządzenie UE 2024/1258 wprowadziło kilka rozwiązań, które mają uelastycznić pracę kierowców wykonujących okazjonalny przewóz osób. Nie chodzi o zniesienie obowiązków, ale o dopasowanie zasad do realnego modelu pracy autokarów. W uzasadnieniu aktu wskazano, że dotychczasowe, jednolite zasady dotyczące przerw i odpoczynków nie zawsze pasowały do specyfiki okazjonalnego przewozu osób.
Pierwsza ważna zmiana dotyczy przerwy po okresie prowadzenia pojazdu. W okazjonalnym przewozie osób przerwę można podzielić na trzy części, z których każda musi mieć co najmniej 15 minut. Oznacza to większą swobodę niż klasyczny schemat 15 minut plus 30 minut. Ważne jest jednak to, aby łączny czas przerw oraz ich rozłożenie pozwalały zachować zgodność z przepisami.
Druga zmiana dotyczy możliwości przesunięcia dziennego odpoczynku. W określonych warunkach kierowca wykonujący pojedynczy okazjonalny przewóz osób może rozpocząć dzienny okres odpoczynku później, czyli po maksymalnie 25 godzinach od zakończenia poprzedniego odpoczynku dziennego lub tygodniowego. To rozwiązanie ma znaczenie przy dłuższych imprezach turystycznych, gdzie program dnia nie zawsze da się zamknąć w sztywnym układzie 24 godzin.
Trzecia zmiana dotyczy zasady 12 dni. Wcześniej była ona kojarzona głównie z międzynarodowym okazjonalnym przewozem osób. Po zmianie może być stosowana również w krajowym okazjonalnym przewozie osób, jeżeli spełnione są warunki wynikające z przepisów. To bardzo ważne dla firm realizujących wycieczki krajowe, objazdy turystyczne i dłuższe zlecenia autokarowe na terenie Polski.
Więcej elastyczności nie oznacza pełnej swobody
To trzeba powiedzieć bardzo jasno. Nowe przepisy nie oznaczają, że kierowca autokaru może dowolnie układać czas jazdy i odpoczynku. Odstępstwa dotyczą konkretnych sytuacji, określonego rodzaju przewozu i muszą być prawidłowo udokumentowane.
Przy kontroli liczą się nie tylko przepisy, ale też dokumentacja techniczna, dane tachografu, ogranicznik prędkości, kalibracja i poprawność zapisów.
Przewoźnik musi umieć wykazać, że wykonywał okazjonalny przewóz osób. Kierowca musi wiedzieć, kiedy może skorzystać z nowych zasad. Dokumentacja musi potwierdzać charakter usługi. Tachograf musi zawierać prawidłowe zapisy. Formularze, wydruki i dane z urządzenia muszą tworzyć spójną całość.
I tu zaczyna się praktyka.
Podczas kontroli za granicą sama informacja, że przepisy się zmieniły, może nie wystarczyć. Kierowca musi jeszcze pokazać, że w danej sytuacji miał prawo skorzystać z tych odstępstw.
W praktyce bywa z tym różnie. Kontrolujący może nie znać dokładnie nowych zasad, może je interpretować inaczej albo zwyczajnie nie mieć wystarczającej wiedzy w konkretnej sprawie. A kierowca jest w trasie, ma pasażerów, plan wyjazdu i presję czasu. Często nie ma warunków, żeby spokojnie tłumaczyć przepisy, szukać dokumentów i udowadniać swoje racje podczas kontroli.
Mandat za granicą. Czy warto się odwoływać
Do naszej społeczności trafiają kolejne przykłady kontroli zagranicznych. Tym razem ponownie mówimy o sprawie z Włoch. Nie przesądzamy, czy konkretny mandat był zasadny. Bez pełnej analizy dokumentów, danych z tachografu, tłumaczenia oraz kontekstu kontroli nie da się tego odpowiedzialnie ocenić.
Przykład dokumentu z kontroli zagranicznej. W teorii przewoźnik może się odwołać. W praktyce koszty, język, procedury i czas często zniechęcają do walki.
To jednak pokazuje większy problem.
Wielu przewoźników autokarowych i transportowych przyjmuje mandaty, nawet gdy ma wątpliwości. Nie dlatego, że zawsze zgadza się z kontrolującym. Często dlatego, że odwołanie za granicą jest po prostu nieopłacalne.
Trzeba znać procedurę. Trzeba mieć tłumaczenia. Trzeba zebrać dokumenty. Trzeba poświęcić czas. Czasami trzeba skorzystać z pomocy lokalnego pełnomocnika. Do tego dochodzi ryzyko, że sprawa i tak zakończy się bez pozytywnego efektu.
W efekcie mandat staje się kosztem operacyjnym, a nie sprawą, którą ktoś realnie analizuje.
Czy kontrolujący zawsze mają rację?
Nie.
Czy przewoźnik zawsze ma realne warunki, żeby to udowodnić?
Też nie.
GNSS i tachografy G2V2. Kolejny obszar sporów
Nowe odstępstwa w 561/2006 to jedna strona tematu. Druga strona to technologia, która coraz mocniej wchodzi do kontroli transportu. Inteligentne tachografy rejestrują nie tylko czas jazdy i odpoczynku, ale także dane związane z lokalizacją pojazdu. W przypadku inteligentnych tachografów drugiej wersji dochodzą między innymi funkcje związane z rejestrowaniem przekroczeń granic oraz rozwiązania dotyczące sygnału GNSS.
Sygnał GNSS stał się jednym z elementów pracy tachografu. Problem zaczyna się wtedy, gdy zapis, odbiór sygnału albo interpretacja danych budzą wątpliwości.
W teorii ma to zwiększyć skuteczność kontroli i wiarygodność danych. W praktyce pojawiają się pytania, które bardzo szybko trafiają do warsztatów.
Czy antena działa prawidłowo?
Czy tachograf miał poprawny sygnał?
Czy błąd GNSS wynikał z instalacji?
Czy problem pojawił się przez warunki odbioru?
Czy dane zostały dobrze zinterpretowane podczas kontroli?
Czy kierowca albo przewoźnik może się bronić, jeśli urządzenie pokazało coś niejednoznacznego?
To nie są pytania teoretyczne. To są realne sprawy, które pojawiają się po kontrolach, mandatach i wizytach klientów w warsztatach.
Warsztaty zostają z problemem
Coraz częściej to warsztat tachografów staje się pierwszym miejscem, do którego trafia przewoźnik po kontroli. Klient przyjeżdża z mandatem, wydrukiem, błędem, pytaniem o GNSS, podejrzeniem problemu z tachografem albo prośbą o wyjaśnienie sytuacji.
Warsztat sprawdza instalację. Sprawdza konfigurację. Sprawdza kalibrację. Sprawdza plombowanie. Sprawdza antenę. Sprawdza DSRC. Sprawdza wydruki. Sprawdza dane techniczne.
Tylko że nie każda sytuacja wynika z błędu warsztatu.
Czasami problem może dotyczyć warunków odbioru sygnału. Czasami konkretnego miejsca. Czasami sposobu działania urządzenia. Czasami sposobu interpretacji danych przez organ kontrolny. Czasami dokumentacji przewozu. Czasami tego, że nowe przepisy są znane w teorii, ale w praktyce kierowca nie potrafi ich skutecznie obronić podczas kontroli.
A mimo to pytanie wraca do warsztatu.
Co się stało?
Czy tachograf działa dobrze?
Czy mandat był słuszny?
Czy można było tego uniknąć?
Wsparcie producentów jest nadal zbyt małe
Przy takiej skali zmian warsztaty powinny otrzymywać jasne procedury, czytelne komunikaty techniczne i szybkie wsparcie w nietypowych przypadkach. Szczególnie wtedy, gdy sprawa dotyczy nowych tachografów, GNSS, DSRC, błędów technicznych albo kontroli zagranicznych.
Na dziś tego wsparcia jest nadal za mało.
Technicy często muszą sami analizować przypadki. Przewoźnicy oczekują szybkiej odpowiedzi. Kierowcy oczekują wyjaśnienia. Organy kontrolne działają według własnych procedur. A producenci nie zawsze dają warsztatom narzędzia, które pozwalają jednoznacznie wyjaśnić sporne sytuacje.
To jest niebezpieczny kierunek.
Bo im więcej technologii w tachografie, tym większa odpowiedzialność praktyczna po stronie warsztatu. A jeżeli warsztat ma być wsparciem dla przewoźnika, musi mieć dostęp do wiedzy, procedur i realnej pomocy technicznej.
Nowe przepisy są potrzebne, ale branża musi nauczyć się ich używać
Rozporządzenie UE 2024/1258 to dobra i potrzebna zmiana. Okazjonalny przewóz osób wymagał bardziej elastycznego podejścia. Autokar to nie ciężarówka. Wycieczka to nie zwykły transport z punktu A do punktu B. Kierowca autokaru odpowiada nie tylko za czas jazdy, ale też za pasażerów, program, postoje i bezpieczeństwo całej grupy.
Ale nowe przepisy trzeba rozumieć.
Trzeba wiedzieć, kiedy można zastosować odstępstwo.
Trzeba wiedzieć, jak je udokumentować.
Trzeba wiedzieć, jak zachować się podczas kontroli.
Trzeba wiedzieć, co zrobić po mandacie.
Trzeba wiedzieć, kiedy problem dotyczy przepisów, a kiedy tachografu, GNSS, dokumentacji albo błędnej interpretacji.
I właśnie w tym miejscu rola warsztatów tachografów, techników oraz społeczności branżowej staje się coraz ważniejsza.
etachograf i społeczność techników pokazują problem, który już istnieje
W etachograf sygnalizujemy takie sytuacje, bo widzimy je coraz częściej. Docierają do nas informacje od przewoźników, kierowców i warsztatów. Widzimy, że wiele spraw kończy się przyjęciem mandatu, nawet wtedy, gdy pojawiają się poważne wątpliwości.
Nie chodzi o straszenie.
Chodzi o pokazanie realnego problemu.
Nowe odstępstwa dla autokarów są bardzo ważne. Rozporządzenie UE 2024/1258 daje przewoźnikom więcej elastyczności. Ale równolegle rośnie znaczenie tachografów G2V2, sygnału GNSS, dokumentacji, kontroli zagranicznych i praktycznej wiedzy po stronie kierowców oraz warsztatów.
Jeżeli branża nie będzie o tym mówić, przewoźnicy dalej będą płacić mandaty bez analizy. Kierowcy dalej będą zostawać sami podczas kontroli. Warsztaty dalej będą tłumaczyć sytuacje, na które często nie mają pełnego wpływu.
A producenci dalej będą za mało obecni tam, gdzie ich wsparcie jest naprawdę potrzebne.
Na końcu zawsze zostają ci sami ludzie.
Kierowca przy kontroli.
Przewoźnik z mandatem.
Warsztat z pytaniem klienta.
