Tachograf co to jest jak działa rodzaje i obowiązki kierowcy

Transport drogowy ma ogromny wpływ na rozwój przemysłu i całej gospodarki. Ostatnie dwie dekady przyniosły duże zmiany w logistyce i sposobie działania firm. Nowe technologie, globalizacja, konkurencja i zmiany regulacyjne wymusiły inne podejście do planowania pracy kierowców.

Rosnąca wymiana handlowa sprawia, że coraz więcej towarów porusza się po drogach. Szczególnie istotne są pojazdy i zestawy, których dopuszczalna masa całkowita przekracza 3,5 tony. Właśnie tam tachograf stał się podstawowym narzędziem kontroli czasu pracy i bezpieczeństwa.

Tachograf cyfrowy to urządzenie pomiarowe, które rejestruje dane o pracy kierowcy oraz wybrane parametry pojazdu w czasie jazdy. Jego zadaniem jest umożliwienie kontroli przestrzegania przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i odpoczynków. Przekłada się to bezpośrednio na bezpieczeństwo na drodze i warunki pracy kierowców.

Słowo tachograf obejmuje zarówno wersje analogowe, jak i cyfrowe. Chodzi o urządzenie zamontowane w pojeździe, które pozwala odczytać i zapisać między innymi:

• liczbę przejechanych kilometrów
• prędkość chwilową pojazdu
• okresy pracy i dyspozycyjności kierowcy lub załogi
• przerwy i dzienne okresy odpoczynku

W praktyce rozróżniamy tachografy analogowe i cyfrowe. Od 2006 roku w nowych pojazdach obowiązuje stosowanie tachografów cyfrowych. Ich kolejne generacje wprowadzają nowe funkcje, na przykład obsługę zaawansowanych systemów GNSS czy zdalnej kontroli.

Na terenie Unii Europejskiej tachograf jest obowiązkowym wyposażeniem przede wszystkim w pojazdach, których dopuszczalna masa całkowita przekracza 3,5 tony oraz w pojazdach przeznaczonych do przewozu więcej niż dziewięciu osób wraz z kierowcą. Zasady wynikają z przepisów dotyczących urządzeń rejestrujących oraz z konwencji AETR.

W odpowiedzi na rosnącą liczbę wypadków i zmiany rynkowe wprowadzono pakiet mobilności. Przewidziano w nim rozszerzenie obowiązku stosowania tachografów także na lekkie pojazdy dostawcze o masie powyżej 2,5 tony w transporcie międzynarodowym i kabotażu. Ma to poprawić kontrolę czasu pracy kierowców busów i wyrównać warunki konkurencji.

Szczegółowe informacje o obowiązku montażu i wymiany tachografów w busach znajdziesz na stronie tachograf w busach.

Coraz więcej firm transportowych wykorzystuje lekkie pojazdy dostawcze o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 2,5 tony w transporcie międzynarodowym. W takich przypadkach przepisy stopniowo zbliżają obowiązki kierowców busów do zasad znanych z transportu ciężkiego.

Kluczowe wyzwanie to montaż tachografu w pojeździe, który fabrycznie nie był do tego przygotowany. W wielu busach konieczne jest zastosowanie specjalnego adaptera M1N1 oraz odpowiednie dopasowanie instalacji. Nie każdy warsztat posiada doświadczenie w takiej zabudowie.

Szczegółowo opisujemy to na stronie tachograf bus, gdzie znajdziesz informacje o doborze urządzenia, adapterach i wymaganiach dla konkretnych modeli pojazdów.

System odpowiedzialności obejmuje zarówno kierowcę, jak i przedsiębiorcę, który realizuje przewóz. Podczas kontroli drogowej inspektor sprawdza dane z ostatnich 56 dni pracy kierowcy oraz między innymi:

• posiadanie wymaganych dokumentów, w tym karty kierowcy, wykresówek, wydruków i świadectw załogi
• przestrzeganie dziennego czasu prowadzenia pojazdu i wymaganych odpoczynków
• prawidłowe używanie tachografu oraz wykonywanie wymaganych wydruków i wpisów

Jeżeli stwierdzone zostanie naruszenie, kierowca może otrzymać mandat. Osobno ocenia się odpowiedzialność przedsiębiorstwa transportowego.

Firma może uniknąć kary w szczególnych sytuacjach, na przykład gdy:

• nie miała realnego wpływu na zachowanie kierowcy
• naruszenie nie powodowało zagrożenia bezpieczeństwa ruchu
• nie doszło do powtarzających się naruszeń

W wielu przypadkach po wykryciu nieprawidłowości na drodze dochodzi też do szczegółowej kontroli w siedzibie przedsiębiorstwa. Łączna wysokość kar jest ograniczona przepisami i wynosi maksymalnie 15 000 zł przy kontroli drogowej oraz 30 000 zł przy kontroli w firmie. Zakres takiej kontroli obejmuje dane z ostatnich 56 dni.

Tachograf ma zapewnić kierowcy odpowiedni czas pracy i odpoczynku, a tym samym bezpieczne warunki prowadzenia pojazdu. Podstawą jest pamiętanie o włożeniu karty kierowcy przed rozpoczęciem pracy oraz o właściwym wyborze aktywności.

• po każdych czterech i pół godziny jazdy kierowca musi zrobić co najmniej czterdzieści pięć minut przerwy
• przerwa może być wykorzystana jednorazowo lub podzielona na piętnaście minut i trzydzieści minut w tej kolejności
• dobowy odpoczynek to co najmniej jedenaście godzin z możliwością podziału na dwa okresy
• w tygodniu można skrócić odpoczynek do dziewięciu godzin w ograniczonej liczbie przypadków
• dobowy odpoczynek musi zakończyć się najpóźniej w ciągu dwudziestu czterech godzin od poprzedniego

Pakiet mobilności doprecyzował wiele z tych zasad. Dotyczy to nie tylko jazdy i odpoczynków, lecz także delegowania kierowców i działania samych tachografów.

1. Przed ruszeniem włóż kartę kierowcy do lewego gniazda tachografu.
2. Jeżeli jedziesz w załodze, karta drugiego kierowcy trafia do prawego gniazda.
3. Wybierz państwo, w którym pojazd rozpoczyna pracę i potwierdź wybór.
4. W razie potrzeby wykonaj ręczne wpisy aktywności przed włożeniem karty.
5. Po zakończeniu dnia pracy wybierz kraj zakończenia, a dopiero potem wyjmij kartę.

Jeżeli pojawi się komunikat o zdarzeniu lub usterce, na przykład przekroczeniu prędkości, należy go potwierdzić zazwyczaj przez dwukrotne wciśnięcie przycisku OK. Dane jazdy zapisane w pamięci tachografu przechowywane są przez około dwanaście miesięcy.

Instrukcje obsługi tachografów

Przed pierwszą trasą warto zapoznać się z instrukcją konkretnego modelu tachografu. Poniżej znajdziesz przydatne materiały w wersji PDF, które możesz pobrać i mieć pod ręką podczas kontroli lub szkolenia.

• Podręcznik kierowcy i przedsiębiorstwa SE5000 (PDF)
• Instrukcja użytkownika SE5000 Smart 2 (PDF)

• Instrukcja tachografu VDO 4.1 dla kierowcy (PDF)

Więcej materiałów szkoleniowych znajdziesz w sekcji szkolenia dla kierowców oraz szkolenia dla techników tachografów.

Za terminowe wykonywanie czynności związanych z tachografem odpowiada zarówno kierowca, jak i przedsiębiorca. Konieczne są regularne wizyty w uprawnionym warsztacie, który posiada certyfikowanych techników oraz odpowiedni sprzęt.

Instalacje, przeglądy i naprawy tachografów analogowych oraz cyfrowych wykonuje osoba posiadająca certyfikat technika warsztatu w zakresie określonych czynności. Legalizacja urządzenia powinna odbywać się w terminach wskazanych w przepisach lub po istotnych zmianach, na przykład po wymianie jednostki pojazdowej albo zmianie typu ogumienia.

Szczegółowe informacje o terminach, wymaganiach i dokumentach znajdziesz na stronie kalibracja tachografu. Coraz większe znaczenie ma także aktualizacja oprogramowania tachografu, między innymi w związku z rozwojem systemów GNSS i OSNMA. W wielu pojazdach aktualizacja będzie w praktyce konieczna, aby spełnić przyszłe wymagania techniczne.

W załączniku 1B do rozporządzenia 3821/85 wprowadzono zestaw ujednoliconych symboli, dzięki którym obsługa tachografów jest podobna w całej Europie. Określają one aktualną aktywność kierowcy. Każdy tachograf cyfrowy powinien stale prezentować na wyświetlaczu jeden z czterech podstawowych symboli.

• Czas jazdy symbol pojawia się wyłącznie gdy pojazd jest w ruchu i oznacza czas za kierownicą.
• Czas przerwy i odpoczynku określa ile czasu kierowca spędza na przerwie lub odpoczynku, zwykle przy zgaszonym silniku.
• Czas dyspozycyjności oznacza gotowość kierowcy do podjęcia pracy, bez faktycznego prowadzenia.
• Inny czas pracy obejmuje czynności takie jak załadunek, rozładunek lub prace pomocnicze poza jazdą.

Odczyt danych z karty kierowcy i z pamięci tachografu odbywa się za pomocą specjalnych urządzeń pobierających. Przykładem mogą być klucze, czytniki kart albo czytniki tachografów montowane na stałe.

1. Włóż kartę kierowcy do lewego gniazda i zaloguj się w tachografie.
2. Wprowadź kraj rozpoczęcia i ewentualne wpisy manualne.
3. W drugi slot włóż kartę przedsiębiorstwa.
4. Podłącz czytnik do odpowiedniego złącza tachografu.
5. Uruchom procedurę pobierania i poczekaj na komunikat ukończenia.

Średni czas pobierania danych z karty kierowcy wynosi zazwyczaj od dwóch do pięciu minut. Zapisane pliki należy przenieść do komputera i przeanalizować w specjalistycznym oprogramowaniu do rozliczania czasu pracy kierowców.

Alternatywą dla ręcznego pobierania są urządzenia telematyczne, które umożliwiają automatyczny zdalny odczyt danych z tachografu oraz kart kierowców bez konieczności wizyty w pojeździe. Dane przesyłane są cyklicznie do systemu informatycznego przedsiębiorcy i mogą być od razu wykorzystywane do analizy czasu pracy, kontroli naruszeń oraz rozliczeń. Sprawdź rozwiązania telematyczne.

Wydruki z różnych modeli tachografów cyfrowych mają zbliżony układ i zawierają podobne informacje. Na pasku papieru znajdziesz między innymi:

• datę i rodzaj wydruku oraz informację czy dotyczy karty kierowcy czy przedsiębiorstwa
• dane kierowcy, kraj, numer i ważność karty
• dane pojazdu i rodzaj tachografu
• datę ostatniej kalibracji wraz z danymi warsztatu
• informacje o ostatniej kontroli drogowej, liczniku obecności karty oraz slotach używanych w danym dniu
• podsumowanie aktywności oraz listę ostatnich zdarzeń i usterek

Poszczególne dane oznaczone są piktogramami, które odpowiadają symbolom wyświetlanym na ekranie tachografu. Dzięki temu wydruk można interpretować niezależnie od marki urządzenia.

Nowoczesne tachografy informują o problemach za pomocą kodów zdarzeń i usterek. Warto znać znaczenie najczęstszych komunikatów, aby ocenić czy konieczna jest natychmiastowa wizyta w warsztacie, czy można bezpiecznie kontynuować jazdę do planowanego postoju.

Przygotowaliśmy osobne zestawienia dla dwóch popularnych marek tachografów:

• Kody błędów tachografu cyfrowego VDO
• Kody błędów tachografu cyfrowego Stoneridge

Przed wizytą w warsztacie warto zrobić świeży wydruk zdarzeń i usterek. Dzięki temu technik od razu widzi historię komunikatów i szybciej diagnozuje przyczynę problemu. Końcową decyzję czy pojazd powinien zostać unieruchomiony zawsze podejmuje kierowca w porozumieniu z przedsiębiorcą.

Jeżeli kierowca dopiero zaczyna pracę z tachografem cyfrowym lub chce uporządkować wiedzę, warto skorzystać z pomocy szkoleniowej. Dostępne są szkolenia stacjonarne oraz formy online dopasowane do realiów codziennej pracy w transporcie.

Dla kierowców przygotowaliśmy szybkie szkolenia online z obsługi tachografu, które pozwalają w krótkim czasie zrozumieć zasady rejestrowania jazdy, przerw i odpoczynków. Sprawdź szkolenia dla kierowców.

Symulator tachografu cyfrowego pozwala przećwiczyć codzienne sytuacje bez konieczności użycia pojazdu. Można na nim zobaczyć jak wyglądają wpisy manualne, zmiany aktywności, wydruki oraz reakcje tachografu na różne zdarzenia.

Dla firm transportowych dostępne jest centrum szkoleń dla branży TSL. Obejmuje nie tylko obsługę tachografów, lecz także zagadnienia związane z czasem pracy kierowców i organizacją przewozów. Zobacz szkolenia dla transportu.

Osoby zajmujące się montażem, serwisem i kalibracją mogą skorzystać z centrum szkoleń dla techników, gdzie omawiane są zagadnienia techniczne i warsztatowe. Szkolenia dla techników tachografów.

Ostatni krok to wybór właściwego serwisu. Na platformie etachograf prowadzimy stale aktualizowaną mapę warsztatów tachografów w całej Polsce. Zawiera ona zarówno autoryzowane serwisy producentów, jak i niezależne warsztaty z doświadczeniem w montażu, kalibracji i aktualizacji tachografów.

Na mapie możesz filtrować warsztaty według lokalizacji, typu pojazdu i oferowanych usług. Przy części punktów dostępne są także opinie oraz informacje o możliwościach montażu tachografów w busach z adapterem M1N1.

Przejdź bezpośrednio do mapy warsztatów tachografu i umów wizytę online w wybranym serwisie.